ޑިމޮކްރެޓިކް ނިޒާމެއްގެ އެންމެ އަސާސީ ސިފަތަކަކީ ފުދުންތެރި މުޖުތަމައެއް ބިނާ ކުރުންކަމަށް ވިޔަސް، މިދިޔަ 17 އަހަރު ތެރޭގައި ފެންނަމުންދަނީ ސިޔާސީ ވައުދުތައް ފުއްދުމަށްޓަކައި ނުލިބޭ އާމްދަނީން ހަރަދު ކުރާ ތަނެވެ. ލިބޭ އާމްދަނީއަށް ބެލުމެއް ނެތި ކަންކަން ކޮށް ދޭނެ ކަމުގެ ވައުދާއެކު ސިޔާސީ ހަރަކާތްތެރިން އުޅެނީ ތާއިދު ހޯދުމަށެވެ. ނަތީޖާއަކަށްވެފައިވަނީ ދައުލަތުގެ ދަރަނީ ބިލިއަނުން ގުލާލެވޭ ހިސާބަށް ދިޔުމެވެ.
އިގުތިސާދީ ކަންކަން ދިރާސާ ކުރާ ބޭފުޅަކު ނަން ނުޖަހަން ޝަރުތުކޮށް ވިދާޅުވީ މަލްޓިޕާޓީ ޑިމޮކްރެސީއާ އެކު ގައުމުގެ މާލީހާލަތު ދަށަށް ދާން ފަށައިފި ކަމަށާއި އެހެން ދިމާވާން ޖެހޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީ ލިބޭ އާމްދަނީއަށް ވުރެ އިތުރަށް ހަރަދު ކުރުމަކީ އާންމު ކަމަކަން ހެދުންކަމަށެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވީ ސިޔާސީ ވައުދުވުމަކީ ކުޅިވަރަށް ހަދައިފި ކަމަށާއި އެކަމުގެ ސަބަބުން ހަރަދު ބޮޑުވެ އިންފްލޭޝަން މައްޗަށް ގޮސް ހިދުމަތުގެ އަގުތައް މައްޗަށް ހިނގައްޖެ ކަމަށެވެ. ހިދުމަތުގެ އަގުތައް މައްޗަށްދާ ދިޔުމަކީ ވަރަށް ބޮޑު ގޯހެއް ކަމަށާއި ނަމަވެސް ސިޔާސީ މީހުންގެ ވިސްނުން ހުންނަނީ ސިޔާސީ ވައުދުވެ ލިބޭ އެއްޗަކުން ދެކޮޅު ނުޖެއްސި ދިޔަ ނަމަވެސް ތާއިދު ހޯދުމަށްޓަކައި ވައުދު ވުންކަމަށެވެ.
ރާއްޖެއިން ބޭރުން އިގުތިސާދީ ދާއިރާއިން ކިޔަވާފައިވާ ބޭފުޅަކު ވިދާޅުވީ މަލްޓި ޕާޓީ ޑިމޮކްރަސީ އާ ރާއްޖެ ކުރިމަތިލާފައިވަނީ ޒިންމާދާރުކަމާ އެކު އިގުތިސާދެއް ބިނާ ކުރުމުގެ ވިސްނުމާ ދުރު ހަރަދު ބޮޑު ހިންގުމަކާއި ހިދުމަތްތަކެއް ދިނުމުގެ ވިސްނުމުގައި ކަމަށެވެ.
އޭނާ ވިދާޅުވީ މިދިޔަ 17 އަހަރުގެ ބަޖެޓަށް ބަލާލި ނަމަވެސް ފެންނާނީ ދަރަނި ބަޖެޓެއް ކަމަށާއި އަދި އެ ބަޖެޓުން އިގުތިސާދީ ރަނގަޅު ކުރުމަށް މާ ހާއްސަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރުމަށް ޖަހާފައިވާތަން ނުފެންނާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ވިދާޅުވީ ސިޔާސީ ބޭނުމަށް ވަރަށް ގިނަ މަސައްކަތްތައް ބަޖެޓުގައި ޖަހާފައިވާ ކަމަށެވެ.
އިގުތިސާދު ދިރާސާ ކުރާ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވާގޮތުގައި ރާއްޖެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމު މިހާރު މިސްރާބު ހުރިގޮތުން ސިޔާސީ ބޭނުންވާ ވައުދުތައް ގިނަ ވާނެ އެވެ. އަދި އެ ވައުދުތައް އެ ވަނީ ޖުމްލަކޮށް މުޅި ގައުމަށް މަންފާވާނެ ހަމަ އާއި އުސޫލަކުން ނޫން ކަމަށް ވެސް އެ ބޭފުޅުން ވިދާޅުވި އެވެ.
މި މަހު ކުރީކޮޅު ބޭއްވި ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމުގައި ރައީސް މުހައްމަދު މުއިއްޒު ވިދާޅުވެފައިވަނީ އަންނަ މަހު ދައްކަން ޖެހޭ 500 މިލިއަން ޑޮލަރު ސުކޫކުގެ ދަރަނި ދައްކަން އިތުރު ލޯނެއް ނުލިބުނަސް ނުވަތަ ރީފައިނޭންސް ނުކުރި ނަމަވެސް ދަރަނި ދެއްކެން އެބަ އޮތް ކަމަށެވެ.
އެއީ އެ މަނިކުފާނު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ރިޒާވްގައި މި ވަގުތު 650 ޑޮލަރު ވަނީ ރައްކާކުރެވިފަ އެވެ. އެއީ:
ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑު (އެސްޑީއެފް) ގައި - 320 މިލިއަން ޑޮލަރު
ބޭނުންކުރެވޭ ރިޒާވްގައި - 330 މިލިއަން ޑޮލަރު އެބަހުރި
އިތުރު ލޯނެއް ހޯދުމެއް ނެތި ރިޒާވްއާއި ފަންޑުން މި ލޯނު ދައްކައިފިނަމަ ބާކީ އޮންނާނީ އެންމެ 150 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. އިގުތިސޯދީ ބައެއް ތަޖުރިބާކާރުން ބުނާ ގޮތުގައި އެއީ ރާއްޖޭން އެންމެ މަހަކަށް އިމްޕޯޓަށް ކުރާ ހަރަދެވެ.
ސިޔާސީ ވިސްނުން ބޮޑުވެ ޑިމޮކްރަސީގައި ޖެހިގެން ދިޔަ ނަމަވެސް ގައުމެއްގެ މިސްރާބު ހުންނަންޖެހޭނީ ގައުމަށް ލިބޭ އާމްދަނީ އާ އެއް ވަރެއްގަ އެވެ. އަބަދު ދަރަނި ނަގައިގެން ވަކި ބަޔަކަށް މަންފާ ކުރާގޮތަށް ސިޔާސީ ވައުދުވަމުން ދިޔުމަކީ ވަރަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތައް ގައުމަށް ވާނެކަމެވެ. އެ ފަދަ ކަންކަން ހުއްޓުވައިގެން ނޫނީ ލިބޭ އާމްދަނީން ދެކޮޅު ޖެހޭ ގައުމަކަށް ރާއްޖެ ނުހެދޭނެ އެވެ.
ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން އެންމެ ފަހުން އާންމުކުރި ފިސްކަލް ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުން، މިދިޔަ މަހުގެ 26 ވަނަ ދުވަހާ ހަމައަށް ދައުލަތަށް އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ޖުމުލަ 7.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، ޖުމުލަ ހަރަދަކީ 5.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ އެވެ. ދައުލަތުގެ ހަރަދުތަކަށް ބަލާއިރު، މިދިޔަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު ޖުމުލަ ހަރަދުތައް ގާތްގަނޑަކަށް އެއްވަރެއްގައި ހިފެހެއްޓިފައިވިޔަސް، މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ އާއި އިނާޔަތްތަކަށް ކުރާ ހަރަދު ވަނީ 9.6 ޕަސެންޓު އިތުރުވެފަ އެވެ.
މި އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި މުސާރައާއި ޕެންޝަނަށް 2.64 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހަރަދު ކޮށްފައިވާއިރު ޕޭ ހާމަނައިޒޭޝަން ކުރުމުން ބޮޑުވި އަދަދު އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެ އެވެ. އެއާ އެކު، މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި 98.2 މިލިއަން ރުފިޔާގައި ހުރި ސާޕްލަސް، މި އަހަރު ވަނީ 1.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ އަށް އުފުލިފަ އެވެ.
މިދިޔަ އަހަރު ދަރަނި ދެއްކުމާއި ދަރަނި އަދާކުރުމުގެ ހަރަދަށް ވަނީ 9.8 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހަރަދުކޮށްފަ އެވެ. އެއީ 2024 އަށް ވުރެ 3 ބިލިއަން ރުފިޔާ އިތުރު އަދަދެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ ސަރުކާރުގެ ހަރަދު އާމްދަނީ އިތުރުވާ ވަރަށް ވުރެ ބޮޑުވެ، ކުރު މުއްދަތުގައި ދައްކަން ޖެހޭ ދަރަނި އިތުރުވެފައިވުމެވެ.
އާމްދަނީ ލިބުނުވަރު ދަށްވެ، އަދި ދަރަނި އަނބުރާ ދެއްކުމުގެ ހަރަދު އިތުރުވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ އުމްރާނީ ތަރައްގީގެ ހަރަދު ކުޑަކޮށްލަށް މަޖުބޫރުވުމެވެ. ނަތީޖާއަކީ ބަޖެޓް ޑެފިސިޓް ކުޑަކަމަށް ނަމްބަރުތަކުން ދެއްކުމެވެ. އެކަމަކު، އެއީ ކާމިޔާބެއް ނޫނެވެ.
އެހެންކަމުން ސިޔާސީ ވައުދުތައް ވިޔަސް ނުލިބޭ އާމްދަނީން އެ ވައުދުތައް ފުއްދުމަށް ކުރާ މަސައްކަތް ހުއްޓުވޭނެ ގޮތެއް ހޯދަން ޖެހެ އެވެ. އެކަންކަންކުރަންޖެހޭނީ ސިޔާސީ ފިކުރުން މިނިވަންވެފައިވާ ގައުމީ ވިސްނުމުގެ ތަންދިރުދަންނަ ތަޖުރިބާކާރުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކުގަ އެވެ. ސިޔާސީ ވައުދާއެކު އެ ވައުދު ފުއްދަން ބޭނުންވާ ފައިސާގެ މިންވަރާއި އެ މިންވަރުގެ ފައިސާ ނުހޯދާ ގައުމު ދަރާގޮތަށް ދެ ފަދަ ވައުދު ނުފުއްދޭނެ ނިޒާމެއް ހޯދުން ނޫން ގޮތެއް މިހާރު ނެތެވެ. އެހެން ނޫން ނަމަ ދަރަމުން ދަރަމުން ގޮސް ގައުމު ބަގުރޫޓްވެދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ދިވެހިން ދެކެން ބޭނުންވަނެ ދުވަހެއް ނޫންތާ އެވެ.
